2050
Streefjaar klimaatneutraliteit
Doel van de Belgische en Europese Green Deal: netto nul uitstoot tegen 2050.
Akkoord van Parijs
Startpunt van de energietransitie
174 landen ondertekenden in 2016 de klimaatakkoorden die de transitie in gang zetten.
3 pijlers
Energiebronnen in de transitie
Zonne-energie, windenergie en waterkracht zijn de drie kernbronnen van hernieuwbare energie.
Wat is de energietransitie?
De energietransitie is een overgang van energiebronnen. De transitie doelt erop dat we stapsgewijs overstappen van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energiebronnen. Met hernieuwbare energiebronnen worden bronnen bedoeld die praktisch onuitputtelijk zijn, zoals:
Hoe is de energietransitie ontstaan?
De energietransitie is ontstaan uit de internationale bezorgdheid over klimaatverandering en luchtvervuiling. Het Akkoord van Parijs, op 22 april 2016 in New York door 174 landen ondertekend, legde de basis. In dat akkoord verbonden landen zich ertoe de uitstoot van broeikasgassen zo te beperken dat de klimaatopwarming de grens van 1,5 à 2 graden Celsius niet overschrijdt ten opzichte van het pre-industriële niveau. Om dat te bereiken moeten fossiele brandstoffen worden vervangen door koolstofarme alternatieven.
Wat is het verschil tussen energietransitie en klimaatverandering aanpakken?
De energietransitie en de strijd tegen klimaatverandering overlappen elkaar, maar zijn niet hetzelfde. Bij de energietransitie staat de manier waarop we energie produceren en gebruiken centraal. Bij klimaatverandering is de blik breder: het gaat om de volledige ecologische voetafdruk van de mens, inclusief landbouw, transport, industrie en afval.
Hoe verloopt de energietransitie in België?
In België zijn grote initiatieven opgezet om de energietransitie te bevorderen, vastgelegd in het Belgische Nationaal Energie- en Klimaatplan (NEKP). De focus ligt op een stabiele energiemarkt, kostenefficiënte investeringen in hernieuwbare capaciteit en de afbouw van fossiele brandstoffen in verwarming en transport.
De overheid stimuleert huishoudens en bedrijven via premies om te investeren in zonnepanelen, warmtepompen en thuisbatterijen, en moedigt energieleveranciers aan om te investeren in groene productiecapaciteit.
Energietransitie in Vlaanderen
De Vlaamse overheid stimuleert gezinnen en bedrijven die kiezen voor groene energiebronnen of renovatiewerken waarmee ze een beter energielabel behalen. Er zijn Vlaamse renovatiepremies beschikbaar voor isolatie, warmtepompen en zonnepanelen. Vlaanderen wil ook zijn uitstoot van gebouwen drastisch verlagen via het renovatiepact.
Wie betaalt de energietransitie?
Een antwoord geven op de vraag wie de energietransitie betaalt, is erg lastig. De kosten zijn enorm: studies schatten de globale omschakelingskost op tientallen biljoen dollar cumulatief tot 2050. Een deel van die kosten wordt terugverdiend via lagere brandstofkosten, lagere zorgkosten door minder luchtvervuiling en de creatie van nieuwe industrieën.
In de praktijk worden de kosten gedragen door een brede groep: consumenten (via energiefacturen en investeringen in zonnepanelen of warmtepompen), bedrijven (via investeringen in duurzame productie) en overheden (via subsidies, premies en regulering). De verdeling van die kosten en de snelheid van de transitie zijn politiek sterk omstreden.
Welke energiebronnen dragen bij aan de transitie?
De energietransitie steunt op drie grote hernieuwbare energiebronnen. Weten welke leveranciers de meeste groene stroom aanbieden? Dat vind je op onze leveranciersvergelijking.
Zonne-energie
Zonne-energie is over de afgelopen jaren een sleutelspeler geworden in de energietransitie. Het grote voordeel is dat zonnepanelen op woningen, bedrijven en industriedaken kunnen worden geplaatst en zo direct door de gebruiker worden benut. In Vlaanderen heeft al meer dan één miljoen gezinnen zonnepanelen, wat de individuele bijdrage aan de transitie tastbaar maakt. Dankzij verbeterde technologie en lagere productiekosten is zonne-energie één van de goedkoopste elektriciteitsvormen geworden.
Windenergie
Windenergie heeft in België, zeker offshore, een groot potentieel. De Belgische Noordzee herbergt enkele van de grootste offshore windparken van Europa. Het rendement van windturbines is de afgelopen jaren sterk toegenomen en de kost per kWh windstroom is gedaald tot het niveau van conventionele centrales. Het installeren van een particuliere windmolen is ook mogelijk, maar vergt een grote tuin en een vergunning.
Waterkracht
Met een waterkrachtcentrale is het mogelijk grote hoeveelheden elektriciteit op te wekken, onafhankelijk van het weer. Water kan worden opgeslagen in stuwmeren, waardoor waterkracht ook dient als opslag van groene energie: een soort reusachtige batterij voor de energietransitie. Hoewel België weinig eigen waterkrachtpotentieel heeft, importeert het land aanzienlijke volumes waterkrachtstroom uit buurlanden.
Hoe draag jij bij aan de energietransitie?
De energietransitie versnellen hoeft niet groot te zijn. Als consument maak je al het verschil door bewuste keuzes te maken over je energiecontract, je verwarming en je mobiliteit.
Wat kunnen consumenten doen?
Consumenten kunnen bijdragen door te investeren in groene energiebronnen en alternatieven voor aardgasverwarming: zonnepanelen, een warmtepomp of een thuisbatterij. Daarnaast levert het isoleren van de woning grote besparingen op in energieverbruik, en minder verbruik betekent minder te produceren groene energie nodig. Ook het kiezen van een groen energiecontract en het rijden met een elektrische auto dragen direct bij aan de transitie.
Wat kunnen bedrijven doen?
Voor bedrijven liggen de grootste hefbomen in de elektrificatie van het wagenpark, de installatie van zonnepanelen op bedrijfsdaken, en de vervanging van stookolieketels door warmtepompen of een stadsverwarming. Bedrijven die hun eigen CO2-uitstoot niet volledig kunnen vermijden, kunnen dat verschil compenseren via CO2-compensatieprojecten. Een groeiend aantal Belgische bedrijven stelt zich als doel om klimaatneutraal te opereren vóór 2030 of 2040.
Veelgestelde vragen over de energietransitie
Er is geen exacte einddatum, maar de Europese Unie heeft als streefdoel 2050 gesteld voor klimaatneutraliteit. Tussenstap: de uitstoot in 2030 met minstens 55 % verlagen ten opzichte van 1990 (de Fit for 55-doelstelling). De energietransitie is geen moment maar een proces dat tientallen jaren in beslag neemt en geleidelijk alle sectoren bereikt.
Op korte termijn kan de transitie kosten met zich meebrengen via nettarieven die investeringen in infrastructuur doorrekenen. Op lange termijn worden fossiele brandstoffen duurder naarmate hun schaarste toeneemt, terwijl hernieuwbare energie goedkoper wordt. Gezinnen die investeren in zonnepanelen, warmtepompen of isolatie beschermen zichzelf het best tegen toekomstige energieprijsstijgingen.
Het Nationaal Energie- en Klimaatplan (NEKP) is het Belgische beleidsdocument dat de doelstellingen, maatregelen en investeringsplannen voor de energie- en klimaattransitie beschrijft voor de periode 2021-2030. Het werd opgesteld in overleg tussen de federale overheid en de drie gewesten en wordt periodiek herzien op basis van voortgang en nieuwe Europese regelgeving.
Kernenergie is koolstofarm maar niet hernieuwbaar. In België is beslist om de levensduur van twee kernreactoren (Tihange 3 en Doel 4) te verlengen tot 2035 als betrouwbare overbrugging naar een volledig hernieuwbare mix. Of kernenergie structureel deel uitmaakt van de energietransitie is politiek omstreden; op Europees niveau groeit het debat over kleine modulaire reactors (SMR's) als aanvulling op zon en wind.