Feitelijk samenwonen: gevolgen & rechten

Wat is feitelijk samenwonen?

Feitelijk samenwonen betekent dat twee of meer personen op hetzelfde adres wonen zonder juridische band. Er is geen vereiste relatie tussen de bewoners — het kan gaan om een koppel, vrienden, familie of een cohousing-situatie. Je hoeft de samenwoning niet bij de gemeente te melden: ze ontstaat automatisch zodra jullie op hetzelfde adres staan ingeschreven.

Anders dan bij wettelijk samenwonen of een huwelijk leg je niets vast en krijg je dus ook geen wettelijke rechten of plichten tegenover elkaar. Eventuele afspraken over geld of eigendom maak je onderling, of leg je vast in een samenlevingscontract.

Wat zijn de gevolgen van feitelijk samenwonen?

Omdat feitelijk samenwonen niet door de wet geregeld is, heeft je inschrijving op hetzelfde adres weinig directe juridische gevolgen — maar er zijn wel belangrijke aandachtspunten:

• Geen automatisch erfrecht — bij overlijden erft je partner niets van jou, tenzij je dat via een testament regelt;
• Apart belast — fiscaal word je als alleenstaande beschouwd en dien je een eigen aangifte in;
• Geen bijstandsplicht — jullie zijn elkaar wettelijk geen financiële bijstand verschuldigd;
• Geen bescherming van de woning — de eigenaar kan de woning vrij verkopen, zonder toestemming van de andere bewoner;
• Gevolgen voor je uitkering — voor de sociale zekerheid kan je wél als samenwonende gelden, wat een uitkering of leefloon kan beïnvloeden.

Let op dit onderscheid: voor de belastingen ben je een alleenstaande, maar voor je uitkering kan je als samenwonende worden beschouwd. Of de gevolgen positief of negatief uitvallen, hangt af van je persoonlijke situatie.

Erfbelasting — wél een voordeel na verloop van tijd. Hoewel je geen wettelijk erfrecht hebt, bouw je in Vlaanderen mettertijd toch een fiscaal voordeel op als je elkaar via testament iets nalaat:

• Woon je minstens 1 jaar ononderbroken samen met een gemeenschappelijke huishouding, dan geniet je van het voordelige partnertarief in de erfbelasting — net als gehuwden;
• Woon je minstens 3 jaar samen, dan ben je bovendien vrijgesteld van erfbelasting op de gezinswoning.

Deze regeling geldt enkel in het Vlaamse Gewest, niet in Brussel of Wallonië. Vergeet niet: zonder testament erf je sowieso niets van je partner.

Bron: notaris.be en belastingen.vlaanderen.be.

Feitelijk samenwonen en je domicilie

Je hoeft feitelijk samenwonen niet apart aan te geven: het volstaat om je domicilie te veranderen naar het gemeenschappelijke adres. Zodra meerdere personen op hetzelfde adres staan ingeschreven, registreert de gemeente automatisch de feitelijke samenwoning. Concreet:

• Meld je verhuis binnen 8 werkdagen bij de dienst Burgerzaken van je gemeente;
• Breng je identiteitskaart en een bewijs van je hoofdverblijfplaats mee, zoals een huurcontract;
• Na je aangifte volgt een woonstcontrole door de wijkagent;
• Wil je de feitelijke samenwoning beëindigen? Dan volstaat het je domicilie opnieuw te veranderen.

Jezelf beschermen met een samenlevingscontract

Wil je samenwonen zonder te trouwen, maar toch meer zekerheid dan feitelijk samenwonen biedt? Dan kan je een samenlevingscontract afsluiten — notarieel of onderhands. Voor een sluitende regeling laat je het best opmaken bij de notaris. Daarin leg je samen vast:

• Welke bezittingen persoonlijk en welke gemeenschappelijk zijn;
• Hoe jullie de huishoudelijke kosten verdelen;
• Hoe een eventuele scheiding wordt geregeld;
• Wat er gebeurt met bepaalde zaken na het overlijden van een partner.

Een samenlevingscontract regelt het erfrecht wel maar beperkt — wil je elkaar volledig beschermen bij overlijden, dan bieden wettelijk samenwonen of een huwelijk meer zekerheid.

Veelgestelde vragen over feitelijk samenwonen