Wettelijk samenwonen: voordelen en nadelen

Wat is wettelijk samenwonen?

Wettelijk samenwonen betekent dat twee personen een verklaring van wettelijke samenwoning afleggen bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van hun gemeente. Dat hoeft geen koppel te zijn — ook familieleden of vrienden kunnen wettelijk samenwonen, zolang je aan deze voorwaarden voldoet:

• Beide partijen zijn ongehuwd en wonen niet al wettelijk samen met iemand anders;
• Beide partijen zijn juridisch bekwaam om een contract te sluiten;
• Beide partijen wonen op hetzelfde adres en leggen samen de verklaring af.

Verschil met feitelijk samenwonen

Het belangrijkste verschil met feitelijk samenwonen is de juridische erkenning. Wie wettelijk samenwoont registreert zich bij de gemeente en krijgt zo specifieke rechten en plichten — voor de gezinswoning, het erfrecht en de fiscale behandeling. Feitelijk samenwonen vereist geen registratie en biedt dus geen van die bescherming, maar wél meer flexibiliteit en geen formaliteiten.

Verschil met trouwen

Een huwelijk biedt méér zekerheid dan wettelijk samenwonen, vooral voor het erfrecht en het overlevingspensioen. Een huwelijkspartner erft het vruchtgebruik over de volledige nalatenschap en heeft recht op een overlevingspensioen; een wettelijk samenwonende partner erft enkel het vruchtgebruik van de gezinswoning en de inboedel, en bouwt geen overlevingspensioen op. Daartegenover staat dat wettelijk samenwonen flexibeler is en eenvoudiger te beëindigen.

Feitelijk samenwonen, wettelijk samenwonen of trouwen?

De drie samenlevingsvormen in België naast elkaar, op de punten die er het meest toe doen:

Bronnen: notaris.be en belgium.be.

Wat zijn de nadelen van wettelijk samenwonen?

Tegenover de voordelen staan ook een aantal nadelen, vooral op het vlak van erfrecht en aansprakelijkheid:

• Beperkt erfrecht — je erft enkel het vruchtgebruik van de gezinswoning en inboedel, niet de volledige nalatenschap zoals een gehuwde partner;
• Gezamenlijke aansprakelijkheid — je wordt samen belast, waardoor de belastingschuld van je partner ook op jou verhaald kan worden;
• Geen overlevingspensioen — anders dan bij een huwelijk bouw je als wettelijk samenwonende geen recht op overlevingspensioen op;
• Mogelijk fiscaal nadeel — als beide partners een vergelijkbaar inkomen hebben, levert de gezamenlijke aanslag doorgaans geen voordeel op.

Twijfel je of wettelijk samenwonen fiscaal voordelig is in jouw situatie? Dat hangt vooral af van het inkomensverschil tussen beide partners. Voor een sluitend antwoord raadpleeg je best je boekhouder of de FOD Financiën.

Hoe zet je wettelijk samenwonen stop?

Wettelijk samenwonen kan je altijd beëindigen — in onderling akkoord of eenzijdig door één van de partners. Beide partijen hoeven het dus niet eens te zijn. Daarnaast eindigt een wettelijke samenwoning automatisch door een huwelijk of het overlijden van een van de partners.

Beëindig je in onderling akkoord, dan is dat meestal gratis via de gemeente. Bij een eenzijdige beëindiging moet de andere partner officieel verwittigd worden via een gerechtsdeurwaarder — die kost is voor wie eenzijdig stopzet. De meeste gemeenten hebben een modelverklaring om er zeker van te zijn dat je alle juiste gegevens doorgeeft.

Veelgestelde vragen over wettelijk samenwonen