Voordelen en nadelen van wettelijk samenwonen
Wettelijk samenwonen in België geeft je in 2026 meer bescherming dan feitelijk samenwonen, onder andere voor de gezinswoning, gezamenlijke kosten en je fiscale situatie. Daartegenover staan ook nadelen, zoals een beperkt erfrecht in vergelijking met een huwelijk. Twijfel je welke samenlevingsvorm het best bij jouw situatie past of heb je hulp nodig bij een verhuis? Bel onze experts gratis en vrijblijvend via 02 588 56 81.
Wat is wettelijk samenwonen?
Wettelijk samenwonen betekent dat twee personen een verklaring van wettelijke samenwoning hebben afgelegd bij de ambtenaar van de burgerlijke stand van hun gemeente. Dit kan ook tussen familieleden of vrienden, zolang je aan de volgende voorwaarden voldoet:
- Beide partijen zijn ongehuwd;
- Beide partijen zijn juridisch bekwaam om een contract te sluiten;
- Beide partijen wonen niet wettelijk samen met een ander.
Een van de belangrijkste redenen om wettelijk samen te wonen is het beperkte erfrecht. De langstlevende partner ontvangt het vruchtgebruik van de woning en inboedel, wat betekent dat deze in de woning mag blijven wonen, maar niet zomaar kan verkopen.
Let op een dubbele verzekering!
Ga je wettelijk samenwonen? Bespaar dan geld en voorkom dubbele verzekering. Neem contact op met onze verzekeringsexperts voor meer advies en informatie over het volledige proces.
Wat is het verschil tussen wettelijk samenwonen en feitelijk samenwonen?
Het belangrijkste verschil tussen wettelijk samenwonen en feitelijk samenwonen is de juridische erkenning. Bij wettelijk samenwonen moeten beide partners zich registreren bij de gemeente, wat hen specifieke rechten en verplichtingen biedt. Feitelijk samenwonen daarentegen, vereist geen registratie en biedt dus minder juridische bescherming. Dit heeft gevolgen voor de rechten op de woning, erfrecht en de fiscale behandeling.
Voordelen van feitelijk samenwonen
- Geen administratieve formaliteiten. Feitelijk samenwonenden hoeven zich niet te registreren bij de gemeente, wat de procedure eenvoudiger maakt.
- Flexibiliteit. Er zijn geen juridische verplichtingen of rechten die aan feitelijk samenwonen verbonden zijn, wat meer vrijheid biedt.
Nadelen van feitelijk samenwonen
- Geen juridische bescherming. Feitelijke samenwoners hebben geen bescherming op het gebied van eigendom of erfrecht.
- Geen erfrecht. Bij overlijden van één van de partners heeft de andere geen recht op de nalatenschap, tenzij dit in een testament geregeld is.
Wat is het verschil tussen wettelijk samenwonen en trouwen?
Het belangrijkste verschil tussen wettelijk samenwonen en trouwen ligt in de juridische verplichtingen en de gevolgen voor erfrecht en pensioenrechten. Huwelijken bieden meer juridische zekerheid en bescherming, vooral op het gebied van erfrecht en sociale voordelen zoals overlevingspensioen. Wettelijk samenwonen biedt enkele voordelen van het huwelijk, maar de rechten van partners zijn beperkter, vooral op het gebied van erfbelasting en pensioenrechten.
Voordelen van trouwen
- Volledig erfrecht. Een huwelijkspartner erft de volledige nalatenschap van de overledene, inclusief onroerend goed en andere bezittingen.
- Rechten op pensioen en sociale zekerheid. Huwelijken bieden vaak recht op overlevingspensioen en andere sociale voordelen.
Nadelen van trouwen
- Meer juridische verplichtingen. Huwelijken brengen meer verplichtingen met zich mee, zoals alimentatie bij scheiding.
- Complexere belastingaangifte. Huwelijken vereisen meer administratieve afhandeling bij belastingaangifte en andere juridische zaken.
Wettelijk samenwonen en de erfenis
Het is voor wettelijk samenwonenden mogelijk om de erfenis te vergroten. Dit doe je door beroep te doen op een schenking, een testament of door het afsluiten van een levensverzekering. Anderzijds kunnen wettelijk samenwonenden de erfenis evengoed verkleinen via het testament, door elkaars erfrecht te beperken of zelfs volledig ontnemen.
Wat zijn de voordelen van wettelijk samenwonen?
Wettelijk samenwonen biedt verschillende voordelen, vooral op juridisch en fiscaal gebied. Hieronder zetten we de belangrijkste voordelen op een rij:
- Een lagere inkomstenbelasting. Wanneer één van de partners weinig inkomsten heeft, kan het voor beide partners belastingvoordeel bieden om wettelijk samen te wonen.
- Bijzondere bescherming van de gezinswoning. De eigenaar van de woning kan deze niet zomaar verkopen of hypothekeren zonder toestemming van de andere partner.
- Lagere erfbelasting. Wettelijk samenwonenden, evenals gehuwden, betalen voordelige tarieven voor erfbelasting. Daarnaast hoeven wettelijk samenwonenden op de eerste vijftigduizend euro roerend vermogen geen erfbelasting te betalen.
Wat zijn de nadelen van wettelijk samenwonen?
Ondanks de voordelen kunnen er ook nadelen verbonden zijn aan wettelijk samenwonen. Vooral op het gebied van erfrecht en de financiële aansprakelijkheid kunnen er verschillen zijn:
- Beperkt erfrecht. Waar een huwelijkspartner het vruchtgebruik over de volledige nalatenschap erft, erft een wettelijk samenwonende dit enkel over de woning en de inboedel.
- Aansprakelijk voor de schulden van de partner. Wettelijk samenwonenden worden gezamenlijk belast, wat betekent dat de belastingschuld van één partner verhaalbaar is op de andere partner.
- Lagere belastingvrije som bij kinderen. Wettelijk samenwonenden en gehuwden ontvangen geen belastingvrije som voor kinderen ten laste, in tegenstelling tot feitelijk samenwonenden.
Hoe kun je wettelijk samenwonen aanvragen?
Om een attest van wettelijke samenwoning te ontvangen moet je een schriftelijke verklaring van wettelijk samenwonen overhandigen aan de ambtenaar van de burgerlijke stand. De verklaring die je indient bevat de volgende gegevens:
- De datum van de verklaring;
- De volledige naam, geboorteplaats en geboortedatum van beide partijen;
- De handtekening van beide partijen;
- De gemeenschappelijke woonplaats;
- De vermelding van de wil van beide partijen om wettelijk samen te wonen;
- De vermelding dat beide partijen kennis hebben genomen van de artikelen 1475 tot 1479 van het Burgerlijk Wetboek. Deze artikelen vermelden de rechten en plichten.
Is er voorheen een samenlevingscontract door de notaris opgesteld? Dan dien je hiernaar te verwijzen in je verklaring. De afspraken gemaakt in het bestaande samenlevingscontract blijven gelden wanneer wettelijke samenwoning wordt aangevraagd.
Ga je binnenkort verhuizen en wil je een wettelijke samenwoning aanvragen?
Bij een verhuis komt veel kijken. Naast het regelen van je energiecontracten en verzekeringen, moet je ook nadenken over het aangaan van een fiscaal partnerschap. Wil je meer informatie over één van deze onderwerpen? Neem dan telefonisch contact op met een van onze verhuisexperts.
Hoe kun je wettelijk samenwonen opzeggen?
Het is mogelijk om wettelijk samenwonen te verbreken. Hiervoor hoeven beide partijen niet in overeenstemming te zijn, ook eenzijdig door één van de partners kan een schriftelijke verklaring worden afgeleverd met als gevolg het wettelijk samenwonen vebreken. Eveneens wordt een wettelijke samenwoning automatisch beëindigd door het huwelijk of door het overlijden van een van de partners.
Indien een opzegging van wettelijk samenwoning door schriftelijke verklaring gebeurd, dan dient de verklaring de volgende informatie te vermelden:
- De datum van de verklaring;
- De volledige naam, geboorteplaats en geboortedatum van beide partijen;
- De handtekening van beide partijen of van de partij die eenzijdig de verklaring aflegt;
- De woonplaats van beide partijen;
- De vermelding van de wil om een einde te maken aan de wettelijke samenwoning.
De meeste gemeenten beschikken over een modelverklaring beëindiging wettelijk samenwonen. Je kunt dit model gebruiken om er zeker van te zijn dat je alle juiste informatie doorgeeft bij het opzeggen van de wettelijke samenwoning.
Veelgestelde vragen over wettelijk samenwonen
Wat kost het om wettelijk samen te wonen?
De verklaring van wettelijke samenwoning afleggen bij de gemeente is doorgaans gratis. Mogelijke kosten hangen meestal samen met attesten, uittreksels of andere administratieve documenten die je opvraagt (dat kan per gemeente verschillen).
Wat zijn de kosten van het beëindigen van wettelijk samenwonen?
Beëindigen met onderlinge toestemming is meestal gratis via de gemeente. Bij een eenzijdige beëindiging moet de andere partner officieel verwittigd worden via een gerechtsdeurwaarder. Die kost is voor de persoon die eenzijdig beëindigt en kan variëren.
Hoe beïnvloedt wettelijk samenwonen mijn belastingen?
Voor de personenbelasting word je als wettelijk samenwonende in grote lijnen fiscaal gelijkgesteld met gehuwden. In de praktijk dien je in het jaar van de verklaring doorgaans nog apart aangifte in. Meestal volgt de gezamenlijke aangifte vanaf het volgende jaar (en kan dat, afhankelijk van jullie inkomens, een effect hebben).
Moet ik wettelijk samenwonen doorgeven aan mijn werkgever?
Het is niet altijd strikt verplicht, maar het is wel aangeraden. Zo kan je loonadministratie correct aangepast worden (bv. bedrijfsvoorheffing) en vermijd je misverstanden met personeelsvoordelen zoals verzekeringen of aanvullend pensioen.
Wie kan wettelijk samenwonen in België?
Twee personen die op hetzelfde adres samenwonen kunnen wettelijk samenwonen (dat hoeft niet per se een koppel te zijn). Jullie moeten juridisch bekwaam zijn, niet gehuwd zijn en niet al wettelijk samenwonen met iemand anders. In de praktijk gaat het doorgaans om personen van 18 jaar of ouder.
Wat erf je als wettelijk samenwonende partner?
Als wettelijk samenwonende partner heb je een beperkt wettelijk erfrecht. Concreet gaat het om het vruchtgebruik van de gezinswoning en de inboedel. Wil je elkaar méér (of net minder) nalaten dan dit, dan kan dat via een testament.